بین الملل

همۀ فرضیه‌های معمای ترور بی‌نظیر بوتو

در پانزدهمین سالگرد ترور بی نظیر بوتو، نخست وزیر فقید پاکستان، هنوز هم می توان داستان زندگی و مرگ زنی را روایت کرد که یکی از شناخته شده ترین و شاید محبوب ترین شخصیت های خارجی بود. در میان ایرانیان

به گزارش دوران خبر، در یادداشتی عصر ایران گفته می شود: «در پانزدهمین سالگرد ترور بی نظیر بوتو، نخست وزیر فقید پاکستان، هنوز می توان داستان زندگی و مرگ زنی را که یکی از شناخته شده ترین و شاید بود، روایت کرد. محبوب ترین شخصیت های خارجی در بین ایرانیان; به طوری که ترور وی در هفت دی 1386 بازتاب گسترده ای در ایران نیز داشت. در حالی که او در واقع نخست وزیر نبود، تلاش می کرد در انتخاباتی که می تواند به نخست وزیری سوم او منجر شود موفق شود، اما نمونه دیگری از شعر حفظ شد:

شکوه تاج سلطان در آن گنجانده شده است
کلاه جذاب است اما ارزش ترک کردن را ندارد

در ایمان بی نظیر به نظر می رسد که این کلاه ارزش ترک را دارد چرا که سرنوشت پدر و برادرش را که در این راه جان باخته اند را دید اما اشتیاق بازگشت به قدرت را از دست نداد و زندگی مرفه لندن و دبی را رها کرد و بازگشت. به پاکستان.دوباره ردای ریاست جمهوری را به تن کرد.

شهرت و محبوبیت بی‌نظیر بوتو در ایران – که تجدید چاپ کتاب «دختر شرق» یکی از نمادهای آن است – سه وجه داشت: اول اینکه او یک زن بود. اولین زن مسلمانی که نخست وزیر یک کشور اسلامی شد. دوم اینکه او شیعه البته سکولار بود. (در دیدارهایی که با رهبری و رئیس جمهور وقت ایران داشت به صراحت می گفت که شیعه هستم و زیارت مشهد هم نشان از علاقه او داشت.) ثالثاً ایرانی نسبش از مادرش بود: بانو نصرت اصفهانی ای. اسفاهانی که کار سال از ترور دخترش در دبی درگذشت.

بی نظیر رهبری سیاسی خود را فقط از پدرش به ارث نبرده است. مادر تجربه نمایندگی مجلس و رهبری موقت حزب خلق را نیز داشت. این سه ویژگی خانم بوتو تصویر یک زن خارجی ناآشنا را در ذهن ایرانیان ترسیم نکرد.

پاکستان از هند جدا شده اما همان مسیر نخست وزیر فقید هند را طی کرده است. ایندیرا گاندی، دختر جواهر لعل نهرو، نخست وزیر فقید هند، خود نخست وزیر شد و ترور شد. بی نظیر بوتو همچنین دختر ذوالفقار علی بوتو، نخست وزیر فقید پاکستان بود که دو بار نخست وزیر شد و ترور شد.

این دو البته با هم تفاوت هایی داشتند و جدا از هندو بودن یکی و دیگری مسلمان/شیعه می توان گفت در تبلیغ ایندیرا موفقیت شخصی دختر بیشتر از رابطه خانوادگی و پدرش بود. همچنین به مرگ طبیعی درگذشت، اما در یک خانواده ثروتمند و صاحب زمین در کشوری که هنوز نظام فئودالی در آن منسوخ نشده است، بی نظیر بود.بالید و پدرش پس از کودتای محمد ضیاء اعدام شدند.

تفاوت دیگر این بود که ایندیرا سیاست را زنانه نکرد. اما نشان دادن اینکه می شود نخست وزیر، سیاستمدار و مادر بود، منحصر به فرد بود و در انتخابات قبلی در دوران بارداری به سفر تبلیغاتی رفت و پس از پیروزی آیت الله صدوقی نماینده فقید. خبرگان قانون اساسی جمهوری، بار را بر زمین گذاشتند ایران اسلامی از این خبر اطلاعی نداشت. چون در آن مجلس در مخالفت با ریاست یا نخست وزیری زنان می گفت که اگر زنی باردار شد و یک مقام خارجی آمد و نتوانست در جلسات شرکت کند، فرض کنیم زن باردار است؟

بخش دیگر شهرت و محبوبیت منحصر به فرد او به دلیل زیبایی شرقی بود. اولاً او یک زن زیبا بود و ثانیاً او یک سیاستمدار بود و این برای ایرانیانی که زنان را با زنانگی امتحان می کنند مهم بود. به حدی که درباره سفر او به ایران شوخی می کردند. او به فروشگاه بزرگ و چند لوستر در خیابان شریعتی تهران رفت و لامپ های گران قیمت خرید و با خود برد. کاری که هیچ سیاستمدار مردی انجام نمی دهد!

… نکته اصلی این است که معمای وحشت بی نظیر بوتو پس از 15 سال حل نشده است، یعنی هیچ وقت مشخص نشده است که او را چه کسی کشته است. در حالی که فهرستی از متهمان و احتمالات را می توان برشمرد. هیچ کس نتوانسته است ثابت کند چه کسی این کار را انجام داده است و این اتفاق در کشوری رخ داده است که یک ملت است.1

. طالبان و القاعده

اگرچه طالبان به عنوان سازمان اطلاعاتی پاکستان ظاهر شد و این احتمال در دور جدید جدی است، اما مشخص نیست که آیا خود خانم بوتو در به قدرت رسیدن آنها نقش داشته است یا خیر. با وجود اینکه او یک شیعه و یک زن بود، این احتمال کمتر شد و ساعاتی قبل از ترور، با حامد کرزی، رئیس جمهور وقت افغانستان که پس از سرنگونی طالبان روی کار آمد، دیدار کرده بود. از این رو برخی افراد طالبان را مقصر دانستند. اگرچه پرویز مشرف، رئیس جمهور وقت پاکستان، ترجیح داد از القاعده به عنوان مظنون اصلی یاد کند.

2. ارتش و ژنرال مشرف

چه کسی از رقابت ارتش و احزاب در پاکستان آگاه نیست؟ با این دیدگاه، همانطور که ژنرال محمد ضیاء الحق با کودتای ذوالفقار علی بوتو را سرنگون کرد و او را روانه زندان کرد، ژنرال پرویز مشرف نیز نمی خواست دخترش دوباره نخست وزیر شود و چون نمی توانست او را مانند اعدام محاکمه کند. پدرش، او را با وحشت کنار زد. اما این فرض قوی نیست، زیرا مشرف کودتای بدون خونریزی انجام داد و مطبوعات را بست و قتل بوتو تمام اعتبار او را زیر سوال می برد. علاوه بر این، متقاضی طبق معمول از ایالات متحده کمک مالی دریافت کرد. اگرچه برخی بر اساس این بند آخر معتقدند که تروریسم کار گروه او برای جلب توجه ایالات متحده به تخصیص بودجه برای مبارزه با تروریسم بوده است.

3. هند

همانطور که در هر حمله تروریستی در هند به دنبال عوامل پاکستانی می گردند، در هر حمله تروریستی در پاکستان نیز به دنبال عوامل هندی می گردند و البته هرگز ثابت نشده است. زیرا ممکن است به جنگ دیگری بین دو کشور منجر شود، اما حداقل در سطح تبلیغاتی، احتمالاً کار یک هندو نیست.

4. متعصبان مذهبی

سه بار نخست وزیری یک زن، حتی با پیشینه شیعی، برای جریان های ضد شیعه در پاکستان قابل قبول نبود. هر چقدر هم سکولار و متفاوت از جمهوری اسلامی ایران باشد. لذا به همان دلیلی که پدر و برادرش مرتضی کشته شدند، او نیز کشته شد.

5. آصف علی زرداری

این نام به دلیل اینکه همسرش بود باید عجیب به نظر برسد، اما یادمان باشد که خانم بوتو از شهرت شوهرش به فساد مالی و آبروی آقای پنج درصد (مثل جعفر شریف امام در سالهای قبل از انقلاب) و اینها خوشش نمی آمد. زمانی بعید بود که به شوهرش فرصت بدهد. علاوه بر این، شوهر صاحب کمیسیون نیز می تواند به یک زن تشنه به خون تبدیل شود. با اینکه این اتفاق افتاد. به همان اندازه که از حذف و خونخواهی او سود می برد، از زندگی و رهبری او بهره ای نمی برد! اما این فرضیه کمتر از آن است.

6. رقابت آمریکا و انگلیس

به گفته ناپلئون، رقابت آمریکا و انگلیس در منطقه تمام نشده است. آمریکا شخصیت های طرفدار انگلیس را رد می کند و انگلیس آمریکایی ها را! اما انگلیسی ها با پنبه زندگی می کنند.

می گویند پس از ترور حسنعلی منصور در سال 1343 و بر بالین او، همسر نخست وزیر امیرعباس هویدا که هنوز نخست وزیر نشده بود گفت: آنقدر آمریکایی بازی کردی که انگلیسی ها او را کتک زدند!

سالها بعد محمود احمدی نژاد هم گفت که اگر انتقام 15 خرداد برنامه ریزی شده بود چرا سراغ اسدالله علم که مهره مهم تری بود و ترور او راحت تر بود، نرفتند؟ و از خود پرسید: مگر به خاطر انگلیسی بودن او نرفتند؟ نگارنده این سطور البته با این نظریات موافق نیست، اما مرتبط است. اقامت خانم بوتو در لندن و دبی نیز به عنوان شاهد ذکر شده است. حتی مرحوم علی اکبر پورستاد از اعضای فدائیان اسلام می گوید که به دیدار سید الدین طباطبایی رفته و بعد از آن دیگر تمایلی به ملاقات نواب نداشته است.

سال گذشته، عمران خان، نخست وزیر پاکستان در حالی که به روسیه رفته بود و تا حدی از تجاوز به اوکراین حمایت می کرد، برکنار شد. انگار می خواست آمریکا و انگلیس را رها کند و به سراغ روس ها برود اما موفق نشد.

مثلا فتحعلی شاه قاجار که از شمال تحت فشار روس ها بود و قسمت هایی از سرزمین ما را گرفته بود و از جنوب و شرق انگلیسی ها در خلیج فارس و هندوستان به فرانسه رفت و نامه نوشت. رستگاری به ناپلئون، اما البته او نیز شکست خورد.

7. رانت خواران فاسد

خانم بوتو قول داده بود در دوره جدید به دنبال مفسدان و رانت خواران برود و با این حساب او را جلو انداختند. چون می دانستند اگر بیاید کوتاه نویس می شوند. اشاره به آن کافی بود و روزنامه های مستقل در پاکستان پیگیری کردند. مزیت آنها در حذف نیز منحصر به فرد بود.

8. برخورد یا گلوله یا انفجار؟

عجیب است که اخبار ضد و نقیضی در مورد علت مرگ وجود دارد. از اصابت گلوله به گردن تا اصابت ترکش ناشی از انفجار و حتی «برخورد رو به رو با اهرم سقف متحرک یا سانروف خودرو». سه نادريت تا ين حد دريقة، در حالي كه معاينه بدن نشان مي دهد كه چه اتفاقي افتاده است، شبهات را زياد كرد; چون اگر سر به سقف اصابت می کرد ترکش و انفجار و گلوله نشانه های کاملاً متفاوتی از خود برجای می گذاشت اما اگر عمدی بود در نهادهای تحقیق نیز نفوذ خود را نشان می دادند این موارد سه گانه بود. اگرچه صندلی های خونین و شاهدان عینی و سوراخ های گلوله، ظن تیراندازی را تقویت می کند.

چند دختر و زن در شرق رویاهای پدران خود را دنبال می کنند، سیاستمدارانی در سطح رئیس کشور. ایندیرا گاندی راه پدرش را در هند دنبال کرد و نخست وزیر شد و در نهایت تاوان اشتباه خود را در تخریب معبد مقدس سیک ها پرداخت و کشته شد.

بی نظیر بوتو مانند پدرش نخست وزیر شد و شاید تاوان مواضع مبهم خود را در رابطه با طالبان پرداخت. آیا در ایران دختر هاشمی رفسنجانی هم مثل ایندیرا گاندی و بی نظیر بوتو می خواست به قدرت سیاسی برسد و در سفری که به ایران در دوران ریاست جمهوری پدرش داشت و بعدها کاندیدای مجلس شد و روزنامه راه اندازی کرد، این آرزو را دست یافتنی می دید؟ *

ریشه های ایرانی به نسب مادری محدود نمی شود. علی اکبر عبدالرشیدی در کتاب «گیفتنی ها» می نویسد: «در کراچی که امروز بندر بزرگی است محله ای است به نام محله خانم کلاچی. از روی کنجکاوی پرسیدم این اسم چیست؟ می گفتند نام خانومی ایرانی است به نام کانوم کُلاچی (کلاچی) صاحب مکانی است که امروز کراچی در آن ساخته شده است و ریشه ایرانی در اینجا یافت می شود. خانه ذوالفقار علی بوتو در همسایگی خانواده سایر سیاستمداران قدیمی و جدید پاکستانی است. خانه های بزرگ در چندین هکتار زمین و ساختمان های کاخ مانند. بزرگترین خانه متعلق به بی نظیر بوتو است که توسط ژنرال مشرف تبعید شد (کتاب قبل از مرگ و وحشت او نوشته شده است). نه تنها خانه خانم بوت تغییر نکرده است، بلکه نام محله و خیابانی که به نام فرزندانش نامگذاری شده است، تغییر نکرده است. بنای یادبود برادر بزرگ – مرتضی بوتو – نیز در میدان اصلی شهر نصب شد.

انتهای پیام